Debaty sejmoweXII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie porozumienia Ministerstwa Polityki Społecznej z niemieckim odpowiednikiem, dotyczącego zmiany zasad zatrudniania polskich pracowników sezonowych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na Pana pismo z dnia 7.06.2005 r., znak: SPS-0202-10167/05, przesyłające interpelację Posła Jacka Kasprzyka w sprawie porozumienia Ministerstwa Polityki Społecznej z niemieckim odpowiednikiem dotyczącego zmiany zasad zatrudniania polskich pracowników sezonowych, uprzejmie wyjaśniam:    Przed wejściem Polski do UE do polskich obywateli podejmujących pracę sezonową w Niemczech zastosowanie miały niemieckie przepisy ubezpieczeniowe. Z uwagi na to, że umowy o pracę sezonową zawierane były zazwyczaj na krótkie okresy nieprzekraczające 50 dni roboczych - zgodnie z obowiązującym w Niemczech ustawodawstwem - pracodawca niemiecki miał obowiązek odprowadzenia do niemieckiego systemu ubezpieczeniowego wyłącznie składek z tytułu:    - obowiązkowego ubezpieczenia wypadkowego oraz    - prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego, jeżeli nie podlegał takiemu z innego tytułu.    W efekcie osoby, które w Polsce były pracownikami i w czasie swego urlopu wypoczynkowego, ferii, wakacji podejmowały pracę sezonową w Niemczech, w tym samym czasie podlegały ustawodawstwom dwóm państw, tj. ubezpieczeniu w Niemczech, z tytułu pracy sezonowej, oraz ubezpieczeniu w Polsce, z tytułu aktywności zawodowej w Polsce.    Od dnia wejścia Polski do UE sytuacja prawna w zakresie zabezpieczenia społecznego uległa zmianie. Do polskich pracowników zatrudnionych w innych państwach członkowskich, w tym w Niemczech, mają zastosowanie nie tylko polskie przepisy ubezpieczeniowe, ale przede wszystkim przepisy wspólnotowe w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. Rozporządzenie Rady EWG nr 1408/71. Postanawiania tego Rozporządzenia muszą być realizowane zarówno przez Polskę, jak i wszystkie pozostałe państwa członkowskie. Rozporządzenie to w części dotyczącej właściwego ustawodawstwa jest zbiorem norm kolizyjnych, które m.in. rozstrzygają, w którym państwie członkowskim pracownik migrujący podlega ubezpieczeniu społecznemu, czyli do systemu którego państwa powinny być odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne i z którego systemu przysługują wszystkie świadczenia.    Zgodnie z art. 13 ust. 1 Rozporządzenia 1408/71 podstawową zasadą jest zasada podlegania ustawodawstwu jednego państwa członkowskiego. Ustawodawstwem tym - na mocy art. 13 ust. 2 pkt a - Rozporządzenia 1408/71 - jest ustawodawstwo państwa miejsca wykonywania zatrudnienia, a w przypadku dwóch zatrudnień wykonywanych w różnych państwach - ustawodawstwo państwa miejsca zamieszkania (art. 14.2.b)i) Rozporządzenia 1408/71).    Powyższe przepisy wspólnotowe oznaczają w praktyce, że od dnia 1 maja 2004 r. uległa zmianie sytuacja prawna niektórych osób zamieszkałych w Polsce, a podejmujących pracę (w tym pracę sezonową) w innym państwie członkowskim. Dotyczy to tych osób, które w Polsce z tytułu swej aktywności zawodowej podlegają ubezpieczeniom społecznym i w czasie swego urlopu wypoczynkowego (ferii, wakacji) podejmują pracę sezonową za granicą. Osoby te - zgodnie z art. 14.2.b)i) Rozporządzenia 1408/71 - podlegają wyłącznie polskim przepisom ubezpieczeniowym i składki na ubezpieczenia społeczne również z tytułu pracy sezonowej wykonywanej np. w Niemczech powinny być odprowadzane do polskiego systemu ubezpieczeniowego, tj. do ZUS. Niemiecki pracodawca jest zobowiązany zgłosić pracownika sezonowego do polskiego ubezpieczenia oraz opłacać i rozliczać należne składki ubezpieczeniowe zgodnie z przepisami obowiązującymi w Polsce.    Osoby nieaktywne zawodowo (np. bezrobotni, studenci, uczniowie, emeryci, renciści) podejmujący sezonowe zatrudnienie w innych państwach członkowskich - zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt a) Rozporządzenia 1408/71 - podlegają przepisom ubezpieczeniowym państwa miejsca wykonywania zatrudnienia. W przypadku podjęcia pracy sezonowej w Niemczech podlegają zatem ustawodawstwu niemieckiemu. Wejście w życie przepisów wspólnotowych nie zmieniło ich dotychczasowej sytuacji w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym.    Pracodawcy niemieccy zatrudniający polskich pracowników sezonowych - mimo istnienia takiego obowiązku - nie realizowali przepisów wspólnotowych w zakresie zabezpieczenia społecznego w stosunku do pracowników sezonowych z Polski. W celu rozwiązania tego problemu strona niemiecka zaproponowała zawarcie dwustronnego porozumienia na mocy art. 17 Rozporządzenia 1408/71. Celem porozumienia miało być uzgodnienie odstąpienia od stosowania wyżej wymienionych zasad wspólnotowych w okresie od 1 maja 2004 do 30 czerwca 2005 r.    Strona polska, świadoma faktu, że realizacja wyżej wspomnianych przepisów wspólnotowych za okres wsteczny byłaby w praktyce trudno wykonalna, z uwagi na:    - brak identyfikacji grupy osób, której problem dotyczy,    - konieczność wstecznego ściągania składek (od niemieckich pracodawców i polskich pracowników),    - konieczność sprawdzania każdego indywidualnego przypadku i rozliczenia kosztów świadczeń już udzielonych przez niemieckie instytucje ubezpieczeniowe,    - konieczność poniesienia niewspółmiernie wysokich nakładów pracy administracji,    - wystąpienie znacznych dolegliwości po stronie zainteresowanych pracowników sezonowych i ich pracodawców,    uznała, iż zawarcie takiego porozumienia jest wskazane i korzystne dla zainteresowanych osób.    Wobec powyższego w dniu 15.06.2005 r. instytucje łącznikowe wyznaczone do zawierania tego typu porozumień, tj. po stronie polskiej - Centrala Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), po stronie niemieckiej - Deutsche Verindugsstelle Krankenversicherung - Ausland (DVKA) zawarły polsko-niemieckie Porozumienie, zgodnie z którym:    1. Wobec polskich pracowników sezonowych zatrudnionych w tzw. nieznacznym wymiarze (do dwóch miesięcy lub 50 dni roboczych w roku) w Niemczech, które pracowały sezonowo po dniu 30.04.2004 r. lub podejmą pracę najpóźniej do 30.06.2005 r., stosuje się zasady sprzed wejścia Polski do UE, tj.:    - do pracy wykonywanej w Niemczech - ustawodawstwo niemieckie,    - do działalności zarobkowej w Polsce - ustawodawstwo polskie.    2. Wobec polskich pracowników sezonowych zatrudnionych w tzw. nieznacznym wymiarze w Niemczech, którzy podejmą pracę po dniu 30.06.2005 r., zastosowanie mają przepisy wspólnotowe, tj.:    - zasada stosowania tylko jednego ustawodawstwa,    - zasada stosowania ustawodawstwa miejsca wykonywania pracy,    - w przypadku pracy najemnej wykonywanej równocześnie w dwóch państwach stosowanie ustawodawstwa miejsca zamieszkania.    Powyższe ustalenia oznaczają, że od dnia 1 lipca 2005 r. wyłącznie ustawodawstwu:    - polskiemu - podlegają osoby pracujące sezonowo w Niemczech podczas urlopu wypoczynkowego, wakacji, czy ferii (zbieg dwóch zatrudnień - pracownik w Polsce i pracownik w Niemczech). W tym przypadku oddział ZUS właściwy dla miejsca zamieszkania pracownika wystawi mu formularz E 101, o ile pracownik dostarczy kopię umowy o pracę z niemieckim pracodawcą i poświadczenie od polskiego pracodawcy, na jaki okres udzielił mu urlopu wypoczynkowego.    - niemieckiemu - podlegają osoby bezrobotne, przebywające na urlopie bezpłatnym, studenci, uczniowie, gospodynie domowe, emeryci, renciści.    Strony nie uzyskały zgodności co do stosowania norm kolizyjnych Rozporządzenia 1408/71 do osób prowadzących działalność na własny rachunek, w tym rolników w Polsce i podejmujących pracę sezonową w Niemczech. Co do tej grupy osób, między polskimi i niemieckimi instytucjami ubezpieczeniowymi powstały rozbieżności:    - czy osoby te podlegają ubezpieczeniom w Polsce - zgodnie z zasadą zawartą w art. 14a.1.a) Rozporządzenia 1408/71,    - czy też w Niemczech - jako państwa miejsca wykonywania zatrudnienia (art. 13.2.a) lub art. 14c(a) Rozporządzenia 1408/71).    Wobec tego ustalono, że właściwe władze zwrócą się o opinię w tej sprawie do Komisji Administracyjnej ds. Zabezpieczenia Społecznego, której najbliższe posiedzenie planowane jest na październik tego roku. Do czasu uzyskania opinii komisji i przyjęcia wspólnego stanowiska obu stron stosowane będzie rozwiązanie przejściowe, polegające na tym, że jeżeli pracownik sezonowy nie przedstawi formularza E 101 wydanego przez ZUS, będzie do niego stosowane ustawodawstwo niemieckie. W praktyce oznacza to, że w czasie pracy sezonowej w Niemczech niemiecki pracodawca nie będzie zobowiązany do przekazywania składek ubezpieczeniowych do ZUS.    Wobec wyżej przedstawionych informacji, odpowiadając na pytania zawarte w interpelacji Posła Jacka Kasprzaka, należy stwierdzić, że:    Ad pyt. 1.    Podpisane przez instytucje ubezpieczeniowe (nie ministerstwo) w dniu 15.06.2005 r. polsko-niemieckie Porozumienie dotyczy wyłącznie okresu zamkniętego od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 30 czerwca 2005 r. Porozumienie to nie zmienia zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym osób zamieszkałych w Polsce i nie pogarsza ich sytuacji prawnej w tym zakresie. Zostało ono zawarte tylko i wyłącznie w celu uregulowania sytuacji nierespektowania prawa wspólnotowego przez niemieckich pracodawców za okres zamknięty, wskazany w tym Porozumieniu. Zawarcie tego Porozumienia nie nakłada dodatkowych obowiązków na tych polskich pracowników, którzy byli sezonowo zatrudnieni w Niemczech we wskazanym w Porozumieniu okresie, gdyż nie będą oni zmuszeni do odprowadzenia składek ubezpieczeniowych z tytułu pracy wykonywanej w Niemczech za ten miniony okres.    Nie przewiduje się dokonywania jakichkolwiek zmian w treści Porozumienia.    Ad pyt. 2. Zawarte w dniu 15.06.2005 r. polsko-niemieckie Porozumienie nie zawiera żadnych zapisów mogących mieć wpływ na wypieranie z zagranicznych rynków pracy polskich pracowników podejmujących tam pracę sezonową. Co więcej, wspólnotowe zasady w zakresie zabezpieczenia społecznego mogą wpłynąć na zwiększenie zatrudnienia przez niemieckich pracodawców polskich bezrobotnych.    Ad pyt. 3 Zgodnie z art. 249 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską rozporządzenie jest aktem prawa wspólnotowego o zasięgu ogólnym, wiążącym adresatów w całości i bezpośrednio stosowanym we wszystkich państwach członkowskich z pierwszeństwem przed niezgodnymi z nim przepisami prawa krajowego. Tytuł II Rozporządzenia Rady EWG nr 1408/71 ˝Określenie właściwego ustawodawstwa˝, który wskazuje zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, nie wymaga interpretacji. Jego postanowienia są jasno sformułowane i nadają się do bezpośredniego stosowania.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Rafał Baniak    Warszawa, dnia 27 czerwca 2005 r.